De Koloniehof neemt met de jaarlijkse open kunsttuin actief deel aan het culturele jaar van de gemeente Westerveld. Het thema van het culturele jaar DUUSTERNIS en LOAKEBLAD is een intrigerend thema. Tegelijkertijd is het een thema dat voor meerdere uitleg vatbaar is. Wat me aantrekt in het thema zijn de contrasten en de beweging die je er in kan zien. Dat prikkelt.
Naast de twee ingrediënten DUUSTERNIS en LOAKEBLAD hebben we vandaag ook te maken met de KOLONIEHOF. De Koloniehof is synoniem aan de MAATSCHAPPIJ VAN WELDADIGHEID. En natuurlijk is het vierde ingrediënt de KUNST en de KUNSTENAAR.

DUISTERNIS
LOAKEBLAD
MAATSCHAPPIJ
en KUNST

Daar gaat het over. Ik wil een poging doen om deze vier ingrediënten onder een noemer te brengen.

DUISTERNIS is volgens het persbericht van de Gemeente Westerveld nog bijna uniek aanwezig in deze omgeving. Dat is een gewaagde stelling. Immers duisternis is niet alleen de schoonheid die ontstaat doordat er licht aan het beeld wordt onttrokken, waardoor alleen contouren en fantasie blijven. Dat levert een prikkelend theatraal thema op voor kunstenaars. Maar DUISTERNIS duidt ook op zaken die het daglicht niet willen verdragen. Zaken die je liever in het donker doet. Letterlijk in het secreet. Ik krijg ook associaties met de Mephisto figuur die het liefst opereert in het duister. Of met het sinistere fantoom dat bij nacht en ontij over de heide zwerft, de onverlaat. De donkere onderwereld. Ook een gewild theatraal thema van kunstenaars. Duisternis is dus een prikkelend en gewaagd thema met een behoorlijk afbreukrisico.

De gemeente Westerveld heeft zich dat ongetwijfeld beseft en nuanceert zich in de richting van het licht. Het zet de schijnwerper op het oplichtende deel van de duisternis: de mooie en spannende aantrekkelijkheid van de nacht. Dat heeft een doel. Ook Westerveld ziet graag veel toeristen naar deze mooie gemeente komen. De gemeente wil promoten dat bezoekers een goede herinnering meenemen en verspreiden buiten de gemeente, zoals de zaden van het LOAKEBLAD. En daarom durft WESTERVELD zijn duistere kant te laten zien. Op zoek naar aantrekkelijke contrasten en liefst buiten het midden van het gangbare pad.

Als je satelietfoto’s ziet bij nacht, dan lijkt West Europa een enorme kunstlichtwoestijn met Nederland als middelpunt. Gelukkig hebben we in deze omgeving nog een aantal oases waar deze verblindende lichtvervuiling heel beperkt is. Op deze plekken moeten we zuinig zijn. Hier kunnen we de Grote Beer nog zien bij heldere hemel. En de Orion en de vele andere sterrenbeelden. En zelfs vallende sterren. Doordat delen van Westerveld bij nacht in duister zijn gehuld, nemen we hier het oerlicht nog waar. Dan kan je nog de verschillende schakeringen onderscheiden in het kwetsbare licht van maan en sterren.

Dat is een intrigerend thema. Hoe mooi is het licht van de duisternis? Kunstenaars wisten dat al lang. Kijk maar hoe, bijvoorbeeld Rembrandt het licht in de duisternis schilderde.

Van DUISTERNIS en LOAKEBLAD

Het LOAKEBLAD is een heel interessant plantje. In tegenstelling tot de DUISTERNIS, die het van de keerzijden van ons bestaan moet hebben, is dit een plantje van het midden van het pad. Een plantje met een sterk skelet, een sterk karakter en een stevig verhaal. Een plantje dat het pad vrijmaakt voor metaforen. Als kleinschalig woordkunstenaar vind ik zoiets uitdagend voor mijn fantasie. Daar moet ik wat mee.

Het LOAKEBLAD, ook bekend als Grote Weegbree, verspreidt zich omdat de mens van nature een zwerver is, een onrustige zwerver. Het is ook een uiterst masochistische plantje. Het groeit het liefst op plekken waar het de meeste kans loopt om platgetrapt te worden. Dus midden op paden gemaakt door de mens.
Zegt de dichter:

Ich armes Kraut am Weg,
ich steh hier ungebeten,
muss auf mich lassen treten…….

Maar als je wordt vertrapt en betreden, wordt je sterk en kan je tegen een stootje. Het LOAKEBLAD is een sterke krachtige plant met een bedrijfsplan waar de Coca Cola Company een voorbeeld heeft gevonden. Het LOAKEBLAD volgt de mens op diens zwerftochten, op diens pelgrimages naar het verre onbekende. Het is een mee rijder.
In de jaren zestig maakte ik een zwerftocht naar het hoge noorden, naar Lapland. Ik ging aan de kant van de weg staan en hield mijn duim omhoog. Ik liftte vervolgens mee met anderen. Die vertelde ik onderweg mijn verhalen en luisterde naar hun verhalen. En zo kwam ik in Lapland, en liet mijn verhalen achter en nam weer andere in mijn rugzak mee.

Dat doet het LOAKEBLAD ook. Het is een heel slim plantje. “Als ik eens heel veel zaadjes maak die ik voorzie van een lijmlaagje en vervolgens midden op de weg ga liggen. Dan behoef ik niet eens mijn duim op te steken.“ Zo moet het ongeveer gegaan zijn duizenden jaren geleden. Als kunstenaar kom je vaak met je fantasie heel dicht bij de werkelijkheid.

En zo geschiedde. Het LOAKEBLAD zocht in het duister een paadje op in de buurt van wat nu KOLONIEHOF heet. Een plekje dat goed in de wind lag. Want het LOAKEBLAD wordt door de wind bevrucht. Mooi is dat. Een paadje tussen de moerassen, venen en heidevelden, waar al vaker mensen langskwamen op weg naar Doldersum, of verder naar het oosten of het noorden. En zo liftten de psyliumzaadjes van de grote weegbree mee naar Doldersum en verder naar het oosten en het noorden. Overal waar de reiziger of de pelgrim kwam ontstond midden op het pad het LOAKEBLAD. En daarna verspreidde het LOAKEBLAD zich over geheel Europa en daar buiten. Het Loakeblad staat synoniem met zwerven, reizen, pelgrimage van mensen.
De Amerikaanse Indianen noemde het LOAKEBLAD “de voetstap van de blanke man”. En de aboriginals in Australië noemde het LOAKEBLAD “The Englishman Foot”. Want slimme zaadjes hadden zich vast gekleefd aan de laarzen van Europese immigranten.

In mijn fantasie zou ik alle LOAKEBLAADJES willen verlichten. Vanaf de maan zie ik dan een padennetwerk over de gehele wereld, betreden door mensen. Dat is een prachtig verhaal voor een kunstenaar. Daar kan je de fantasie volledig op los laten. Het LOAKEBLAD is een artistieke topper.

Het derde ingrediënt is DE MAATSCHAPPIJ VAN WELDADIGHEID. Artistiek gezien heb ik met dit ingrediënt meer moeite. Op het eerste gezicht niet erg inspirerend. WELDADIGHEID. Het klinkt naar vroeger. Niet meer van deze tijd, zeker in tijden van economische crisis.
Maar ook hier blijkt een verhaal achter het verhaal. Dat is interessant. Het heeft een beetje te maken met het LOAKEBLAD. In 1818, ook een tijd van economische crisis, en nog bijna een eeuw daarna kwamen hier mensen naar toe om een bestaan te vinden, uit het westen en andere delen van ons land. Kolonisten, die een opvang kregen in een donker nog weinig toegankelijk deel van Nederland. Deze kolonisten cultiveerden het land van WESTERBEEKSLOOT. Zij legden paden aan en zorgde voor de verdere verspreiding van het LOAKEBLAD in deze omgeving, en naar Veenhuizen en Ommerschans. Maar ook buiten de gebieden van de MAATSCHAPPIJ VAN WELDADIGHEID. Deze kolonisten of hun kinderen vertrokken vaak weer naar andere plaatsen om hun bestaan voor te zetten. Terug naar waar ze vandaan kwamen of ze gingen verder op reis. En ze namen het LOAKEBLAD mee op hun tocht. Veelal waren het reizen in duisternis; soms bij heldere hemel in het kwetsbare licht van de sterren en de maan.

Recent heeft men vastgesteld dat bijna een miljoen Nederlanders via voorouders een relatie hebben met de MAATSCHAPPIJ VAN WELDADIGHEID. Dat is 1 op de 17 Nederlanders. Evenals het LOAKEBLAD heeft de MAATSCHAPPIJ VAN WELDADIGHEID een sporennetwerk achtergelaten over het gehele land en ver daar buiten. Dat vind ik een prachtig gegeven. Het Loakeblad kan model staan voor het erfgoed van de Maatschappij van Weldadigheid.

Over ERFGOED gesproken, ik sla even een zijweg in met u. Er is de afgelopen weken veel te doen over het WERELD ERFGOED. Waarom alleen Veenhuizen en niet Frederiksoord en de andere vroegere onderdelen van de Maatschappij van Weldadigheid, wordt mij gevraagd? Waarom die eenzijdige haast van de gemeente Noorderveld? Mijn antwoord heb ik gekopieerd van onze prinses Maxima:
dat was een beetje dom!

ERFGOED of niet, de MAATSCHAPPIJ VAN WELDADIGHEID heeft een blijvend netwerk van sporen achtergelaten in ons land. Dat is een erfgoed dat geen beschermde status nodig heeft. De MAATSCHAPPIJ VAN WELDADIGHEID is door haar verhaal sterk als het LOAKEBLAD. Je kan er op gaan staan, maar het blijft en je wordt er door aangeraakt, zoals de zaden van het LOAKEBLAD. Je neemt het verhaal van Johannes van den Bosch uit 1818 mee de wereld in.
Dat hadden ze in VEENHUIZEN ook kunnen bedenken. Maar ze hadden daar kennelijk te veel haast om aandacht alleen naar zich zelf toe te trekken. Korte termijnwinst en uiteindelijk een beetje dom! In vroegere tijden zouden de verantwoordelijken ongetwijfeld ter correctie zijn opgezonden naar OMMERSCHANS. Maar dat was vroeger, nog voordat de reiziger JACOB VAN LENNEP er schande over sprak; maar het verhaal gaat wel mee de wereld in, zoals de zaden van het LOAKEBLAD.

De Stichting Maatschappij van Weldadigheid werkt er hard aan om het geestelijk en cultureel erfgoed van JOHANNES VAN DE BOSCH te beheren, te restaureren en dichter bij de mensen te brengen. De kunst kan hierbij een verbindende rol spelen. Het geeft zelfs een kruisbestuiving. Door de activiteiten van het project DUUSTERNIS EN LOAKEBLAD wordt het licht vandaag ook weer gericht op het ERFGOED van de MAATSCHAPPIJ VAN WELDADIGHEID. Daar doet de gemeente Westerveld haar voordeel mee.

Ik wil de KOLONIEHOF complimenteren met dit nieuwe kunst project. Het past in de uitgangspunten van de MAATSCHAPPIJ dat ook aan vooral jonge kunstenaars de gelegenheid wil bieden zich te presenteren. Daar is deze locatie heel geschikt voor.

KUNST en KUNSTENAAR

Het vierde ingrediënt is de KUNST en de KUNSTENAAR.
Wat we precies moeten verstaan onder KUNST, laat ik graag aan de kunstgeleerden over. Ik vind het veel interessanter wat KUNST met me doet. Het bevrucht, het maakt iets in me los, stimuleert mijn fantasie, geeft rust of ontroering, troost of energie. Alles is mogelijk.

Met deze vier ingrediënten ben ik naar de kunstobjecten in deze kunsttuin gaan kijken. Ik heb me laten verrassen. Ik hoop dat u dat ook laat gebeuren. Wat hebben de kunstenaars gedaan met het thema? Het verraste me dat veel elementen die ik heb genoemd terug te vinden zijn in de geëxposeerde kunstobjecten. Ik wil er een paar naar voren halen, belichten.

Heel speels en subtiel vind ik het LOAKELICHT van Yvonne Casander. Het staat prachtig opgesteld tussen de sinistere duisternis van Frank Kluit en de vrouwenduisternis van Fieke Takens. De brillenglaasjes zullen in de opkomende zon met de dauw nog op het gras en het glas, een heel mooi effect geven. Door het LOAKELICHT heen blijft het fantoom SINISTER de vrouwenduisternis blikloos aanstaren.

Een ander prachtige uitvoering van de metafoor is het LOAKEPAD van Aleid Dertien. Loakeplanten als betreden voetstappen in het gras. Vertrapt en platgereden maar met de vruchtkokers fier omhoog, wachtend op een nieuwe passant. Mooi kwetsbaar keramisch werk, heel zorgvuldig uitgewerkt.

En ik kan niet om de DUISTERE ZAKEN heen: het SECREET van Jan Piet van de Berg. De duistere kant van DUUSTERNIS. De voorbijganger kan al zijn duistere gedachten kwijt. Verrassend, speels en met humor. En voor de passant met obstipatieklachten, is er de speelse struik met LOAKEBLADTHEE van Tineke Koomen. Er is goed over deze expositie nagedacht.

Annette Kiewiet heeft het thema omgedraaid. Ze heeft de duisternis gevangen in het licht. Ze heeft het loakeblad gebruikt om het spannende duister te omgeven. Een mooie creatie.
Tineke Kok laat zien hoe prachtig het effect van het licht kan zijn. Ook dit werk moet je bekijken bij de verschillende soorten licht die de schemer vooraf gaat.
Eigenlijk vind ik dat de KOLONIEHOF geopend moet zijn bij zonsopgang en zonsondergang. Dat zijn de momenten dat het LICHT een spel speelt met de KUNST die hier wordt geëxposeerd.

Dit zijn enkele voorbeelden van de kunst die hier staat of hangt. Ook de andere creaties zijn bijzonder en geven ruim baan aan de fantasie.

PASSACAGLIA

Ik ga deze uiteenzetting afsluiten met een andere pet op. De pet waaronder ik mijn buitenschoolse activiteiten uitvoer. Een daarvan is het spelen met woorden. Ik hanteer hiervoor een verschuilnaam. Dat past in de duisternis.

Voor deze gelegenheid heb ik geprobeerd DUUSTERNIS EN LOAKEBLAD in een woordenspel weer te geven. De organisatie mag dit woordenspel toevoegen aan de andere gedichten en woordenspelen die hier al zijn.

Het woordenspel heet PASSACAGLIA: doorgang, passage, pad. Een pad in de natuur een doorgang in het leven. Een passage in een muziekstuk.
PASSACAGLIA refereert niet alleen aan het loakeblad en aan de schakeringen van licht, maar ook aan twee componisten. Beiden waren artistiek bezig met hun doorgang in het leven. Stephano Landi (1587-1639) en Leos Janacek (1854-1928). Landi schreef muziek voor zijn PASSACAGLIA DELLA VITA, een doorgang door het leven. De tekst laat een somber duister verhaal horen met pijn en lijden. Maar door de lichtheid van de muziek werd het een tijdloos document over de onvermijdelijke zwerftocht door het leven. De laat romanticus Janacek liet zich aanraken door de schoonheid van de natuur. Hij componeerde prachtige pianomuziek in “HET OVERGROEIDE PAD”: zijn passacaglia della vita, lopend over het LOAKEBLAD.