Wil Schackmann en de Kolonistendag in Frederiksoord
Kolonialen en ex-kolonialen verenigd
De Kolonistendag verenigt kolonialen en ex-kolonialen in Frederiksoord. Met dank aan de Groningse schrijver Wil Schackmann. ‘Seks en liefde op de kolonie’, daar praat hij zondag over.
Groningen/Frederiksoord De koloniedorpen Frederiksoord en Wilhelminaoord zijn al bijna twee eeuwen oud, maar voor schrijver Wil Schackmann hebben de kolonisten van toen nauwelijks geheimen. “Ik weet in grote lijnen wie door wie zwanger is gemaakt en hoe vaak dat gebeurde en waar.”
Dit is een lekkere binnenkomer. Nog zo eentje: bij Frederiksoord ligt het Sterrebos, hetzelfde bos dat in het begin van de negentiende eeuw overal in Nederland een beruchte reputatie had. Het is de plek waar de kinderen van de kolonisten zich overgaven aan losbandigheid. Engeltje Oerhaan is zo’n jonge vrouw die daar een ‘onbehorelijke gemeenschap’ had.
Arme Engeltje Oerhaan, meisje met de mooiste naam van Nederland. Als wees naar deze oorden gestuurd. In 1825 is zij even terug in Koog aan de Zaan, waar zij in het weeshuis ‘aan eene miskraam laboreerd’. Een strenge ondervraging volgt en Engeltje bekent dat in het Sterrebos ‘zeer veel gelegenheid’ is. De koloniedirectie bestrijd dat, want zij surveilleert regelmatig, maar het kwaad is geschied: het Sterrebos van Frederiksoord wordt synoniem voor losbandigheid.
Was getekend: Wil Schackmann (58) uit Groningen, schrijver van De Proefkolonie (Frederiksoord, Willemsoord en Wilhelminaoord), het boek dat juichend is onthaald. Een scenarioschrijver ook die -even een zijstraatje- mede-auteur was van de televisieserie Medisch Centrum West. Wie wat wil weten over de unieke geschiedenis van de koloniedorpen en de Maatschappij van Weldadigheid van Johannes van den Bosch, de generaal die de dorpen stichtte, kan niet om Schackmann heen.
Anders gezegd: zonder zijn inbreng zou er geen kolonistendag zijn die zondag kolonialen uit het hele land naar Frederiksoord lokt.Oonder hen politica Jeltje van Nieuwenhoven en ondernemer Henny van der Most. Jeltje opent de dag, Henny onthult wegwijzerborden in een gebied waarin de geschiedenis zich manifesteert in landschap en monumenten.
Een grove schatting leert dat een miljoen Nederlanders ergens zijn wortels heeft in deze dorpen, waarheen de paupers uit heel Nederland werden gedirigeerd. Koloniekinderen waren, zeker in die tijd, gezonde kinderen. De gezondheidszorg was nergens zo goed als in deze uithoek van Drenthe.
In de jaren negentig stuit Schackmann in het Drents Archief op het archief van de Maatschappij van Weldadigheid. Het zou hem nooit meer loslaten. Een geweldig archief, en dan heb ik het niet alleen over de lengte van driehonderd meter”. Archieven van die tijd beperken zich doorgaans tot dorre feiten en namen van notabelen. Maar het archief van de Maatschappij gaat bijna louter over gewone mensen. “De kolonisten werden, zoals we nu zouden zeggen, van de wieg tot het graf gemonitord.”
Het boek van Schackmann telt 400 bladzijden, “maar ik zou ook 4000 bladzijden kunnen vullen.” Een deel twee zit al in zijn hoofd. De koloniedorpen waren ‘hot’ in het Europa van de negentiende eeuw. Half Europa kwam naar Drenthe om te kijken hoe ze dat deden met de armenzorg.
Schakmann doet nobel werk. Hij brengt oud-kolonialen weer tot elkaar, zoals de nazaten van Jacobus de Vroeg en Matthijs Douwes de Haan. Het jaar 1821. Jacobus raakt te water in de scheepssloot, en Matthijs Douwes passeert met paard en wagen. De Haan rijdt door om in het dorp hulp te halen, waar hijzelf de man had kunnen redden. De hulp komt te laat, de man verdrinkt. De Haan wordt veroordeeld voor ‘zijn ongevoelig en schandelijk gedrag’.
Twee eeuwen na dato brengt Schakmann de nakomelingen weer bij elkaar om de zaak nog een uit te praten. In Frederiksoord en Wilhemlminaoord liggen honderden verhalen gewoon op straat. En in het Sterrebos.
Kolonistendag
Bustochtjes, films, lezingen, verhalen, Rumfordse soep, infomratiemarkt, paardentrams en vele monumenten van de Maatschappij van Weldadigheid -de kolonistendag is een mst voor alle kolonialen en niet-kolonialen.
Savoureer de Rumfordse soep met aardappelbrood, het geheim waarom de jongeren van de kolonialen tot de gezondste burgers van Nederland gehoorden en bezoek het Sterrebos waar zij hun lusten op elkaar botvierden. Het Drents Archief presenteert zijn database met woningen van de koloniepaupers. Alle informatie op www.kolonistendag.nl
Monumenten voor het oprapen
Monumenten, kaarsrechte wegen, koloniedorpen en landschap, de geschiedenis van de Maatschappij van Weldadigheid ligt voor het oprapen. In 1823 stonden er al vierhonderd koloniewoningen in Frederiksoord, Wilhelminaoord en Willemsoord, waarin zo’n driehonderd mensen woonden. Paupers uit Nederland werden heropgevoegd in de wildernis van Drenthe onder bijna militaristische leiding van generaal Johannes van den Bosch. Vanuit de (vrije) koloniën ontstonden de strafkoloniën in Veenhuizen dit tot 1860 vanuit Huis Westerbeek in Frederiksoord werden bestuurd. Dat hoofdkantoor is nog steeds de zetel van de Maatschappij, de eigenaresse van 65 gebouwen, waaronder vele markante monumenten, en 1300 hectare grond. De 600 hectare rond Frederiksoord en Wilhelminaoord wordt nog deze maand beschermd dorspgezicht.