Jeltje van Nieuwenhoeven opent Kolonistendag Frederiksoord

Duizenden arme gezinnen uit West-Nederland zijn in de negentiende eeuw naar de armenkoloniën in Drenthe gestuurd. Op de Kolonistendag in Frederiksoord werden ze gisteren herdacht.

Frederiksoord - De arme families die in de negentiende eeuw bij duizenden zijn overgebracht naar de armenkoloniën in Drenthe, blijken er uiteindelijk slechter aan toe te zijn geweest dan de ‘paupers’ die in de grote steden in West-Nederland achterbleven. Zo blijkt uit het boek De profkolonie van Wil Schackmann waarvoor hij tal van archieven over deze families onderzocht.
“Begrijpelijk, dat het die verhuisde families niet zo goed ging”, memoreerde oud-Kamervoorzitter Jeltje van Nieuwenhoven gistermorgen in Frederiksoord. “Het doet wel wat met je, uit je vertrouwde omgeving gehaald, onderworpen aan een streng regime, en dan als groep het gevoel minderwaardig te worden behandeld.”
Van Nieuwenhoven is zelf nazaat van een van de kolonisten. Net als zo’n miljoen Nederlanders afstammen van een van die arme gezinnen. Onder hen ook zakenman Henny van der Most die ’s middags op de Kolonistendag een wegwijzerbord kwam onthullen.
De opening was voor PvdA-politica Jeltje van Nieuwenhoven, samen met burgemeester Tryntsje Slagman. En voor de show kwam een als kolonie-oprichter generaal Johannes van den Bosch verklede acteur inspecteren hoe een ‘klerk’ Van Nieuwenhoven nogmaals inschreef in het grote register, waarin alle gegevens over de kolonisten verzameld zijn.
In het jaar 1821 werd Cornelis van Nieuwenhoven uit Leiden zo ook ingeschreven. Vader van een gezin van vijf kinderen, verarmd na de teloorgang van de lakenhandel in Leiden. “Volgens de overlevering waren de Van Nieuwenhovens niet zo geschikt voor de onderdanigheid die hier van ze verwacht werd”, vertelde Van Nieuwenhoven. “Vijf cent boete als je ’s zondags niet naar de kerk ging. Werken voor de boer en je geld verplicht besteden in het dure winkeltje van de boerin. Uitgedreven worden als je voor het huwelijk zwanger werd. Het klinkt allemaal vrij dramatisch, en dat was het ook.”
De armenkoloniën in Frederiksoord, Willemsoord en Ommerschans, en de iets latere strafkolonies in Veenhuizen, zijn de laatste jaren wat meer in de belangstelling komen te staan. Vanwege de uitgebreide archieven en de vele bewaard gebleven gebouwen zijn prachtige onderwerpen voor historisch onderzoek.
Vorig jaar verscheen het boek Het pauperparadijs van Suzanna Jansen, over een familie in Veenhuizen. “En ik weet zeker dat het boek van Wil Schakmann ook een succes gaat worden, het is belangrijk deze geschiedenis niet te vergeten”, vervolgde Van Nieuwenhoven. “Ik weet nog goed hoe ik in de jaren zestig met nogal luide stem met mijn broer sprak op de tennisbaan, en een paar dames achter ons hoorde mompelen: ‘Ach, je kan ze leren tenissen, maar het blijven paupers’. Tot in de jaren vijftig en zestig werd er nog geringschattend gedaan over mensen die uit de kolonie kwamen.”

Het Drents Archief en vrijwilligers van de Maatschappij van Weldadigheid hebben de persoonsgegevens van duizenden bewoners va nde armenkoloniën digitaal opgeslagen. Dit rijke archief vol familieverhalen, foto’s en prenten is voor nazaten van de ‘kolonisten’ in te zien via de website van het Drents Archief.