Ieder kind mag een wens doen die een leven lang moet gelden, deze op een papiertje schrijven en in de urn doen. Wanneeer de urnen gestookt worden op 1000gr. C. verbranden de papiertjes en zit de wens in de urn gebakken.  Sommige kinderen weten meteen wat ze zullen wensen anderen moeten daar lang over nadenken. Daarom las ik een stilte-pauze in zodat de kinderen die nog moeten nadenken daar de rust voor krijgen. Iedereen is in stilte aan het schrijven en dat is een bijzonder moment. Ze vertellen elkaar het verhaal dat je de wens aan niemand moet laten lezen want dan komt hij niet uit, maar sommigen laten hun wens wel aan mij lezen zodat ik wel een idee heb wat er voor geheimen aan de urnen worden toevertrouwd.

Dat is soms heel verrassend ‘ik wens dat ik iedere dag een wens mag doen’ en ontroerend

‘ik wens dat iedereen een elektrische auto gaat rijden zodat er geen luchtvervuiling meer is’.

De papiertjes worden opgevouwen en in de urnen gestopt. Soms wordt voor het papiertje nog een extra holletje in de vorm gemaakt of wordt het helemaal bedekt met  klei .

Jeltje van Nieuwenhoven opende de Kolonistendag. De oud-voorzitter van de Tweede Kamer is één van de bekendste nazaten van een kolonistenfamilie. Het Drents Archief heeft uit kunnen zoeken waar de hoeve van haar voorouders heeft gestaan. Dankzij het Drents Archief kan iedereen voortaan onderzoek doen naar voorouders in de armenkoloniën. Het archief presenteerde zondag nieuwe gegevens, waarmee het mogelijk is exact de woning of de plek te lokaliseren waar een kolonistengezin in Frederiksoord gewoond heeft.

Kijk naar het tv-fragment van RTV Drenthe of luister naar de radio-reportage.

Duizenden arme gezinnen uit West-Nederland zijn in de negentiende eeuw naar de armenkoloniën in Drenthe gestuurd. Op de Kolonistendag in Frederiksoord werden ze gisteren herdacht.

Frederiksoord - De arme families die in de negentiende eeuw bij duizenden zijn overgebracht naar de armenkoloniën in Drenthe, blijken er uiteindelijk slechter aan toe te zijn geweest dan de ‘paupers’ die in de grote steden in West-Nederland achterbleven. Zo blijkt uit het boek De profkolonie van Wil Schackmann waarvoor hij tal van archieven over deze families onderzocht.
“Begrijpelijk, dat het die verhuisde families niet zo goed ging”, memoreerde oud-Kamervoorzitter Jeltje van Nieuwenhoven gistermorgen in Frederiksoord. “Het doet wel wat met je, uit je vertrouwde omgeving gehaald, onderworpen aan een streng regime, en dan als groep het gevoel minderwaardig te worden behandeld.”
Van Nieuwenhoven is zelf nazaat van een van de kolonisten. Net als zo’n miljoen Nederlanders afstammen van een van die arme gezinnen. Onder hen ook zakenman Henny van der Most die ’s middags op de Kolonistendag een wegwijzerbord kwam onthullen.
De opening was voor PvdA-politica Jeltje van Nieuwenhoven, samen met burgemeester Tryntsje Slagman. En voor de show kwam een als kolonie-oprichter generaal Johannes van den Bosch verklede acteur inspecteren hoe een ‘klerk’ Van Nieuwenhoven nogmaals inschreef in het grote register, waarin alle gegevens over de kolonisten verzameld zijn.
In het jaar 1821 werd Cornelis van Nieuwenhoven uit Leiden zo ook ingeschreven. Vader van een gezin van vijf kinderen, verarmd na de teloorgang van de lakenhandel in Leiden. “Volgens de overlevering waren de Van Nieuwenhovens niet zo geschikt voor de onderdanigheid die hier van ze verwacht werd”, vertelde Van Nieuwenhoven. “Vijf cent boete als je ’s zondags niet naar de kerk ging. Werken voor de boer en je geld verplicht besteden in het dure winkeltje van de boerin. Uitgedreven worden als je voor het huwelijk zwanger werd. Het klinkt allemaal vrij dramatisch, en dat was het ook.”
De armenkoloniën in Frederiksoord, Willemsoord en Ommerschans, en de iets latere strafkolonies in Veenhuizen, zijn de laatste jaren wat meer in de belangstelling komen te staan. Vanwege de uitgebreide archieven en de vele bewaard gebleven gebouwen zijn prachtige onderwerpen voor historisch onderzoek.
Vorig jaar verscheen het boek Het pauperparadijs van Suzanna Jansen, over een familie in Veenhuizen. “En ik weet zeker dat het boek van Wil Schakmann ook een succes gaat worden, het is belangrijk deze geschiedenis niet te vergeten”, vervolgde Van Nieuwenhoven. “Ik weet nog goed hoe ik in de jaren zestig met nogal luide stem met mijn broer sprak op de tennisbaan, en een paar dames achter ons hoorde mompelen: ‘Ach, je kan ze leren tenissen, maar het blijven paupers’. Tot in de jaren vijftig en zestig werd er nog geringschattend gedaan over mensen die uit de kolonie kwamen.”

Het Drents Archief en vrijwilligers van de Maatschappij van Weldadigheid hebben de persoonsgegevens van duizenden bewoners va nde armenkoloniën digitaal opgeslagen. Dit rijke archief vol familieverhalen, foto’s en prenten is voor nazaten van de ‘kolonisten’ in te zien via de website van het Drents Archief.

Kolonialen en ex-kolonialen verenigd

De Kolonistendag verenigt kolonialen en ex-kolonialen in Frederiksoord. Met dank aan de Groningse schrijver Wil Schackmann. ‘Seks en liefde op de kolonie’, daar praat hij zondag over.

Groningen/Frederiksoord De koloniedorpen Frederiksoord en Wilhelminaoord zijn al bijna twee eeuwen oud, maar voor schrijver Wil Schackmann hebben de kolonisten van toen nauwelijks geheimen. “Ik weet in grote lijnen wie door wie zwanger is gemaakt en hoe vaak dat gebeurde en waar.”
Dit is een lekkere binnenkomer. Nog zo eentje: bij Frederiksoord ligt het Sterrebos, hetzelfde bos dat in het begin van de negentiende eeuw overal in Nederland een beruchte reputatie had. Het is de plek waar de kinderen van de kolonisten zich overgaven aan losbandigheid. Engeltje Oerhaan is zo’n jonge vrouw die daar een ‘onbehorelijke gemeenschap’ had.
Arme Engeltje Oerhaan, meisje met de mooiste naam van Nederland. Als wees naar deze oorden gestuurd. In 1825 is zij even terug in Koog aan de Zaan, waar zij in het weeshuis ‘aan eene miskraam laboreerd’. Een strenge ondervraging volgt en Engeltje bekent dat in het Sterrebos ‘zeer veel gelegenheid’ is. De koloniedirectie bestrijd dat, want zij surveilleert regelmatig, maar het kwaad is geschied: het Sterrebos van Frederiksoord wordt synoniem voor losbandigheid.
Was getekend: Wil Schackmann (58) uit Groningen, schrijver van De Proefkolonie (Frederiksoord, Willemsoord en Wilhelminaoord), het boek dat juichend is onthaald. Een scenarioschrijver ook die -even een zijstraatje- mede-auteur was van de televisieserie Medisch Centrum West. Wie wat wil weten over de unieke geschiedenis van de koloniedorpen en de Maatschappij van Weldadigheid van Johannes van den Bosch, de generaal die de dorpen stichtte, kan niet om Schackmann heen.
Anders gezegd: zonder zijn inbreng zou er geen kolonistendag zijn die zondag kolonialen uit het hele land naar Frederiksoord lokt.Oonder hen politica Jeltje van Nieuwenhoven en ondernemer Henny van der Most. Jeltje opent de dag, Henny onthult wegwijzerborden in een gebied waarin de geschiedenis zich manifesteert in landschap en monumenten.
Een grove schatting leert dat een miljoen Nederlanders ergens zijn wortels heeft in deze dorpen, waarheen de paupers uit heel Nederland werden gedirigeerd. Koloniekinderen waren, zeker in die tijd, gezonde kinderen. De gezondheidszorg was nergens zo goed als in deze uithoek van Drenthe.
In de jaren negentig stuit Schackmann in het Drents Archief op het archief van de Maatschappij van Weldadigheid. Het zou hem nooit meer loslaten. Een geweldig archief, en dan heb ik het niet alleen over de lengte van driehonderd meter”. Archieven van die tijd beperken zich doorgaans tot dorre feiten en namen van notabelen. Maar het archief van de Maatschappij gaat bijna louter over gewone mensen. “De kolonisten werden, zoals we nu zouden zeggen, van de wieg tot het graf gemonitord.”
Het boek van Schackmann telt 400 bladzijden, “maar ik zou ook 4000 bladzijden kunnen vullen.” Een deel twee zit al in zijn hoofd. De koloniedorpen waren ‘hot’ in het Europa van de negentiende eeuw. Half Europa kwam naar Drenthe om te kijken hoe ze dat deden met de armenzorg.
Schakmann doet nobel werk. Hij brengt oud-kolonialen weer tot elkaar, zoals de nazaten van Jacobus de Vroeg en Matthijs Douwes de Haan. Het jaar 1821. Jacobus raakt te water in de scheepssloot, en Matthijs Douwes passeert met paard en wagen. De Haan rijdt door om in het dorp hulp te halen, waar hijzelf de man had kunnen redden. De hulp komt te laat, de man verdrinkt. De Haan wordt veroordeeld voor ‘zijn ongevoelig en schandelijk gedrag’.
Twee eeuwen na dato brengt Schakmann de nakomelingen weer bij elkaar om de zaak nog een uit te praten. In Frederiksoord en Wilhemlminaoord liggen honderden verhalen gewoon op straat. En in het Sterrebos.

Kolonistendag

Bustochtjes, films, lezingen, verhalen, Rumfordse soep, infomratiemarkt, paardentrams en vele monumenten van de Maatschappij van Weldadigheid -de kolonistendag is een mst voor alle kolonialen en niet-kolonialen.
Savoureer de Rumfordse soep met aardappelbrood, het geheim waarom de jongeren van de kolonialen tot de gezondste burgers van Nederland gehoorden en bezoek het Sterrebos waar zij hun lusten op elkaar botvierden. Het Drents Archief presenteert zijn database met woningen van de koloniepaupers. Alle informatie op www.kolonistendag.nl

Monumenten voor het oprapen

Monumenten, kaarsrechte wegen, koloniedorpen en landschap, de geschiedenis van de Maatschappij van Weldadigheid ligt voor het oprapen. In 1823 stonden er al vierhonderd koloniewoningen in Frederiksoord, Wilhelminaoord en Willemsoord, waarin zo’n driehonderd mensen woonden. Paupers uit Nederland werden heropgevoegd in de wildernis van Drenthe onder bijna militaristische leiding van generaal Johannes van den Bosch. Vanuit de (vrije) koloniën ontstonden de strafkoloniën in Veenhuizen dit tot 1860 vanuit Huis Westerbeek in Frederiksoord werden bestuurd. Dat hoofdkantoor is nog steeds de zetel van de Maatschappij, de eigenaresse van 65 gebouwen, waaronder vele markante monumenten, en 1300 hectare grond. De 600 hectare rond Frederiksoord en Wilhelminaoord wordt nog deze maand beschermd dorspgezicht.

Jeltje van Nieuwenhoven opent de Kolonistendag op zondag om 11.00 uur. Van Nieuwenhoven is één van de bekendste nazaten van een kolonistenfamilie. Het Drents Archief heeft uit kunnen zoeken waar de hoeve van haar voorouders heeft gestaan. De klerk van Johannes van den Bosch zal Van Nieuwenhoven inschrijven in het kolonistenregister.

Om 14.30 uur zal een andere bekende nazaat, Henny van der Most, aanwezig zijn. Van der Most gaat een toegangsbord onthullen. Bij alle monumenten en andere belangrijke plaatsen van de Maatschappij van Weldadigheid komen toegansborden te staan met daarop een beschrijving.

Zowel de opening als de onthulling vinden plaats in Park Frederiksoord, waar ook tal van andere activiteiten zullen plaatsvinden. Meer informatie over de Kolonistendag kunt u vinden op www.kolonistendag.nl.

FREDERIKSOORD
Vier Locaties
0521-349349
www.kolonistendag.nl of
www.gemeentewesterveld.nl
zondag
11 uur
Gratis